Bryce unutulduğu araçta sıcak çarpması nedeniyle hayatını kaybettiğinde henüz dokuz aylık bir bebekti. Annesi Lyn Balfour onu yuvaya bırakmayı unutarak yanlışlıkla işe gitmiş ve aracın içinde unutmuştu.
Amerika Birleşik Devletleri’nde 2007 yılında meydana gelen bu trajik olay ülkeyi derinden sarstı. O zamandan beri dünyanın pek çok bölgesinde yüzlerce bebek ve küçük çocuk bu şekilde can verdi. Son olarak birkaç gün önce aşırı sıcakların hakim olduğu Almanya’da benzer bir olay yaşandı. Schorndorf kentinde bir anne, 20 aylık kızını kapalı araçta unuttu ve saatler sonra döndüğünde otomobilde hareketsiz hâlde buldu. Tüm çabalara rağmen küçük kız olay yerinde hayatını kaybetti.
Bu son olay da internette yoğun tepkiye neden oldu; henüz soruşturma sürerken kızını araçta unutan anne “katil”, “ihmalkâr” ve “kötü” bir ebeveyn olmakla suçlandı.
Olaydan kısa süre sonra Herdecke kentindeki Batı Almanya Çocuk Hematoloji Merkezi’nde Başhekim Vekili olarak görev yapan Nibras Naami, Instagram’da bir video paylaştı. Naami, yıllardır dünyanın birçok ülkesinde tekrar tekrar yaşanan bu olaylarda ebeveynleri hemen suçlu ilan etmekle bir yere varılamayacağını söyledi ve hep birlikte soruna nasıl çözüm bulunabileceğini düşünmek gerektiğini dile getirdi. Almanya’daki olayda henüz soruşturmanın sürdüğünü de hatırlatan hekim; çocuğunu ihmal eden ebeveynler olduğu gibi, bu olayın evladını seven, zihinsel ve bedensel olarak sağlıklı, sevgi dolu başka anne babaların başına da gelebildiğini belirtti. Ve literatürde bunun için kullanılan “Unutulan bebek sendromu”ndan bahsetti.
Çocuk arabada unutulabilir mi?
Uzmanlara göre evet. Hele de hava sıcaksa, kapalı bir araç çocuk için tam bir ölüm tuzağına dönüşebilir. Dışarıdaki hava sıcaklığı 30 derece olduğunda ve doğrudan güneş ışığı vurduğunda, aracın içinin sıcaklığı on dakika sonra yaklaşık 40 dereceye, bir saat sonra ise 50 derecenin üzerine çıkabilir.
Hekim Nibras Naami, “Araçta kapalı kalmak her insan için tehlikeli olabilir” diyor, ancak çocuk koltuğuna kemerle sabitlenmiş küçük bir çocuk için kendisini kurtarmanın imkânsız olduğunu hatırlatıyor.
Unutulmuş bebek sendromu nedir?
Çocuk doktoru Naami, elbette ebeveynlerin çocuklarını ihmal ettiği ve bu yüzden arabada çok uzun süre bıraktığı vakaların olduğunu söylüyor. Ancak uzmanlara göre bu pek çok vakada sadece ihmalle açıklanacak bir olay değil.
Avrupa’da bir haftadır süren aşırı sıcaklar 40 dereceye varan rekorlara neden olurken, bu durumn özellikle tehlikenin bilincinde olmayan ve kendini koruyamayan çocuklar için büyük risk teşkil ediyor Fotoğraf: Hendrik Schmidt/dpa/picture alliance
ABD’li uzman David Diamond, ebeveynlerin çocuklarını nasıl olup da araçta unutabildikleri sorusu üzerine onlarca yıldır çalışan bir psikolog. Diamond, bebek Bryce’ın vakasına dair kaleme aldığı makalede, anne Lyn Balfour’un oğlunun ölümünün ardından cinayetle suçlandığını ve yargılandığını hatırlatıyor. Diamond, mahkeme süreci sırasında, çocuğun öldüğü güne dair ortaya çıkan, normal rutinin dışındaki birçok noktaya dikkat çekiyor. Ona göre Bryce’ın öldüğü gün durum her zamankinden pek çok açıdan farklıydı.
Anne Balfour az uyumuştu ve ailenin içinde bulunduğu bir kriz ile baş etmeye çabalıyordu. Rutinler de alışılagelmişten farklıydı. Annenin otomobilinde normalde bebeğin varlığını görsel olarak da hatırlatan bebek bakım çantası, her zamanki gibi yanında, hemen göreceği şekilde durmuyordu.
Diamond, söz konusu faktörlerin, insanın henüz yaşanmamış, gelecek zamanda yapmayı planladığı bir eylemi hatırlatan ileriye dönük belleği, yani “prospective memory” (diğer adıyla niyet hafızası) üzerinde etkisi olduğunu vurguluyor. Kastedilen; yatmadan önce bir ilacın içilmesi, sabaha saatin kurulması, öğle yemeğinden sonra bir mesai arkadaşına geri dönüş yapılmasının hatırlanması veya eve dönüş yolunda süpermarkete uğrayıp yapılacak alışverişler bu hafızaya örnek olabilir.
Diamond’a göre, geleceğe yönelik hafızayı bozan ve karar verilen bir eylemi unutmamıza yol açan altı faktör var: Uykusuzluk, kronik veya akut stres, dikkat dağınıklığı, aynı anda birden fazla işle uğraşma (multitasking), hafızanın hatırlamasına yardım eden şeylerin eksikliği ve otomatik olarak işleyen rutinler.
Berlinli psikoterapist Rüya-Daniela Kocalevent de bu faktörlerin insanda çok daha yüksek bir içsel gerilime yol açtığını kaydediyor ve gerilim çok yüksek olduğunda bireyin rasyonel hareket etmesinin oldukça güçleştiğini belirtiyor. Kocalevent, “O zaman ya fevri hareket ediyoruz ya da otopilota bağlıyoruz” diye konuşuyor. Bunun sonucunda da planlanan eylemin unutulabildiğini belirten psikoterapist; tabletin zamanında alınması, bir randevuya gidilmesi ya da hâlâ arabada oturan bebeğin bunlara örnek teşkil ettiğini ifade ediyor.
Kasıt mı yoksa ihmal mi: Unutulmuş bebek sendromu ne zaman rol oynar?
Kocalevent, “Birinin aklından ne geçtiğini hiçbir zaman yüzde yüz emin şekilde söyleyemeyiz” diyor. Ebeveynlerin çocuklarını aşırı ısınmış bir arabanın ölümcül tehlikesine bilerekmaruz bırakıp bırakmadıklarını değerlendirmek için de psikologların, diğer hususların yanı sıra ebeveynlerin geçmişteki davranışlarına, öğrenme hafızasına ve biyografilerine baktıklarını aktarıyor: “Geçmişteki davranışlar, gelecekteki davranışların en iyi göstergelerinden biridir.”
Bu sayede, ölümcül hatanın tetikleyicisinin rutindeki sapmalar mı yoksa harici stres faktörleri mi olduğunun en iyi şekilde anlaşılabildiğini söylüyor. Kocalevent, mahkemelerin ise davranışın cezai ehliyet ve sorumluluk kısmına yönelik kararı verdiğini de sözlerine ekliyor.
Lyn Balfour’un davasında, kadının küçük oğluna zarar vermek istediği yönünde bir kasıt kanıtlanamadı. Lyn’in beyni, rutin olarak yaptığı ancak o gün yapmadığı yaşanmamış bir şeyi gerçekmiş gibi kaydetmiş ve anneye oğlu Bryce’ın, her gün olduğu gibi bakıcısının güvenli ellerinde olduğu hissini vermişti. Bu tür çok gerçekçi ama yanlış anılar, bilişsel psikolojiyi zaten onlarca yıldır meşgul ediyor.
Unutmaya karşı alarm sistemli çocuk koltukları
Hekim Nibras Naami, “Unutulmuş bebek sendromu” hakkındaki videosunu yayınladıktan sonra çok sayıda mesaj aldığını da söylüyor. Aktardığına göre birçok ebeveyn ona, kendilerinin de başından böyle bir şey geçtiğini anlattı. Naami, “Bir anne, büyük çocuğunu yuvaya bırakıp eve döndükten sonra iki haftalık yenidoğan bebeğini arabada unuttuğunu yazdı” diye anlatıyor. Hatasını çabuk fark etmiş ve hava da sıcak değilmiş; çocuğunun başına bir şey gelmemiş diye de ekliyor.
İtalyaise bu konuda olası trajediler yaşanmasına fırsat vermeyen bir çizgi izliyor. Ülkede 2019 yılından bu yana dört yaşına kadar olan küçük çocuklar için yalnızca entegre alarm sinyaline sahip çocuk koltuklarına izin veriliyor. Çocuk arabada unutulursa, ebeveynlerin akıllı telefonuna bir mesaj gidiyor.
Almanya’da ise böyle bir düzenleme bulunmuyor, ancak giderek daha fazla şirket ebeveynlerin çocuk koltuklarına entegre edebileceği alarm sistemlerini piyasaya sunuyor.
Cep telefonunu veya iş çantasını arka koltuğa koymak ya da şoför koltuğunun yanındaki ön koltuğa bir bebek oyuncağı veya benzer bir hatırlatıcı bırakarak çocuğun varlığını unutturmayacak görsel bir hafıza desteği oluşturmak, “Unutulmuş bebek sendromu” ile mücadele etmenin yolları arasında yer alıyor. Ancak bunların hiçbiri yüzde yüz koruma sağlamıyor.
Bu arada arabada unutulan çocuklara yönelik vakalara dair kesin sayı ise bilinmiyor. Psikolog Kocalevent, günün sonunda küçük bir insanın öldüğünü ve odak noktasında bunun yer alması gerektiğini tekrarlıyor ve “Eğer bu gerçekten trajik bir hafıza hatasıysa, etkilenen ebeveynlerin ömür boyu cezalandırılmış olduklarını unutmamak gerekir” diyerek geride kalan ailelerin acısına dikkat çekiyor.
